هواشناسی روانسر

                           تحلیل بارش سال زراعی 91-90 وتاثیر آن بر گندم

بر اساس آمار 23 ساله روانسر میانگین بارش ایستگاه روانسر 520 میلیمتر است معمولا 28 درصد بارشها در فصل پاییز٬ 46 درصد درفصل زمستان ٬ 25 در صد در بهار وکمتر از 1درصد در فصل تابستان اتفاق می افتد بارشهای موثر معمولا از نیمه اول آبان شروع ودر بیشتر موارد تا نیمه اول اردیبهشت ادامه دارد پربارانترین وکم باران ترین ماه سال به ترتیب بهمن و مرداد میباشد حداکثر بارش 24 ساعته 83.8 میلیمتر و میانگین تعداد روزهای همراه با بارش در روانسر 76 روز می باشد.کمترین بارش دوره  در سال زراعی( 87-86) با 197.9  میلیمتر وبیشترین بارش دوره با 800.6 میلیمتر در سال زراعی(74-73) بوقوع پیوسته است.  طبق بررسی انجام شده عملکرد مناسب گندم دیم با بارش های آبان واردیبهشت ارتباط مستقیم دارد کشت گندم معمولا در حالت نرمال بایستی تا نیمه اول آبان کشت شود زیرا در صورت وجود بارش موثر تا تاریخ فوق اولا مرحله جوانه زنی وسبز شدن بخوبی در درجه حرارت مناسب صورت میگیرد واز طرفی مرحله پنجه زنی٬ که تا قبل از فرارسیدن فصل سرما میبایست تکمیل شود٬ در درجه حرارت بهینه وطول روز کوتاه به اتمام میرسد. اهمیت بارش های موثر در غلات درماه اردیبهشت از این نظر است که معمولا گندم در این ماه از سال در مرحله گل دهی ودانه بستن است که نیاز آبی گندم در این مراحل برای افزایش عملکرد از اهمیت بالایی برخوردار است.                                                                                                                              

                                  بررسی زمان وقوع بارش های موثر در روانسر

حداقل رطوبتی که از طریق باران به منطقه نفوذ ریشه برسد باران موثر گویند و بارانهای کمتر از این مقدار در تعدیل حرارت و افزایش رطوبت نسبی محیط موثر است و به صورت مستقیم نقشی در تامین رطوبت گیاه ندارد. معمولا در هواشناسی بارش حداقل 20 میلیمتر در حداکثر 10 روز را بارش موثر میگویند هرچند این تعریف جای بحث فراوان دارد اما طبق تعرف مذکور تاریخ اولین بارش موثر پاییزه در ایستگاه روانسر از سال 1367 تا  سال زراعی جاری به شرح جدول زیر است:                                                                    

با ملاحظه  جدول فوق میتوان در یافت که 50 درصد بارش های موثر در ایستگاه روانسر تا 14 آبان بوقوع پیوسته است  به عبارتی دیگر عدد میانه تاریخ وقوع بارش موثر در ایستگاه روانسر 14 آبان میباشد نکته قابل توجه این که از سال 1367 تا سال 1376 هر سه سال یکبار بارش موثر در مهر ماه اتفاق افتاده واز سال 1376 ببعد بارش موثری در مهر ماه به ثبت نرسیده است . زودترین وقوع بارش موثر در روانسر در تاریخ 11 مهر ماه ودر سال 1370 ودیر ترین آن در سال 1389 و در تاریخ 21 آذر ماه بوده است که در آن سال (سال زراعی90-89) بعلت تاخیر طولانی درشروع بارش های پاییزه٬ کشت گندم با تاخیر فراوان صورت گرفت هرچند درفصل بهار بارشهای مناسبی را به همراه داشت اما بعلت کشت دیر هنگام٬ مراحل زایشی با دمای بالا برخورد نمود که نهابتا عارضه بادزدگی در مزارع گندم کاملا مشهود بود.                                                                                      

اهمیت بارش در زراعت دیم

منبع اصلی تامین رطوبت در شرایط دیم نزولات آسمانی است که ممکن است به صورت برف یا باران  اتفاق بیفتد که در فصل زمستان برف بهتر است چون به مرور در خاک نفوذ میکند و دیگر این که مثل باران باعث فرسایش نمیشود ازجمله عواملی که در ارزش گذاری نزولات بخصوص در زراعت دیم موثرند میتوان به زمان نزولات اشاره کرد(بارندگی در اوج گلدهی مانع تلقیح میشود ولی اگر چند روز قبل یا بعد بارش داشته باشیم مناسب است) مثلا درغلات در مرحله جوانه زنی٬ ساقه دهی٬ خوشه دهی ودانه بستن بسیار موثر است با تغییر تاریخ کشت مناسب ترین تاریخ را طوری انتخاب میکنیم که اکثر بارشها  با اوج نیاز گیاه به آب مصادف شود یا حتی الامکان از ارقام زودرس پر محصول استفاده میکنیم به طوری که این ارقام بتوانند قبل از اتمام رطوبت ذخیره شده در بهار دوران حساس رشدی خود راسپری کنند وزمان پر شدن دانه آنها با گرما وخشکی فصول گرم برخورد نکند بعبارت دیگر در زراعت پراکنش بارش مهتر از کل بارندگی است . پراکنش خوب این است که تنها چند بار ولی به مقدار زیاد ببارد باران سبک ومکرر معمولا مناسب نیست زیرا در این حالت تبخیر زیاد ونفوذ آب سطحی بوده وریشه گیاهان هم سطحی میشوند از آنجایکه گندم در فصل زمستان آب زیادی نیاز ندارد اگر پراکنش باران مناسب باشد با 200 میلیمتر بارش هم میتوان محصول خوب برداشت کنیم  در زمان سنبل دهی 40-35 میلیمتر ودر یک هفته بعد از گلدهی 50-40 میلیمتر بارندگی کافی است.                                     

از دیگر عوامی  موثر در ارزش گذاری بارشها میتوان به شدت بارش ودرجه حرارت محیط در زمان نزولات اشاره کرد در واقع بارانهای ملایم مناسب هستند چون فرصت نفوذ پیدا کرده ودرضمن از فرسایش نیز جلوگیری میشود (معمولا رگبارها بی ارزشند) در درجه حرارت بالا بخش اعظم نزولات تبخیر شده وتاثیر زیادی در تامین رطوبت ریشه گیاه ندارد از طرفی در هوای بسیار سرد نیزامکان نفوذ نزولات به داخل خاک نبوده وبارندگی چندان موثر نخواهد بود                                                                

تحلیل بارش سال زراعی جاری(91-90) و تاثیر آن بر زراعت منطقه

مطابق انتظار هیچ گونه بارشی در ماه مهر رخ نداد معمولا در این ماه بارش ها چشمگیر نیست اما همانطور که ازقبل نیز پیش بینی شده بود اولین بارش موثر(که در اصطلاح محلی به آن پله می گویند) در روز شنبه مورخ 7/8/1390 اتفاق افتاد که نسبت به حالت نرمال حدودا یک هفته زودتر رخ داده است واز آنجایی که توسط بخش هواشناسی کشاورزی روانسر و با هماهنگی  مدیریت جهاد کشاورزی روانسر٬ اطلاع رسانی کافی به کشاورزان صورت گرفته بود بخش اعظم کشت گندم تا قبل از تاریخ مذکور صورت گرفته ودر بخش سبزی وصیفی وذرت نیز عملیات برداشت تا حدود زیادی انجام گرفته بود بعد از اولین بارش موثر وحدودا یک هفته بعد از آن سبز شدن گندم تدریجا آغاز شد هرچند دما در ماههای آبان وآذر کمتر از نرمال بود اما مزارع گندم تقریبا از سطح سبز قابل قبولی برخوردار بوده است. بارش ماه آبان 36 درصد بیشتر از نرمال بوده است.اما در ادامه فصل پاییز واوایل فصل زمستان وضعیت بارشها کاملا تغییر کرد به نحویکه طی دوماه اخیر بارشها اغلب پراکنده وخفیف گزارش شده است هرچند کاهش بارشها طی این دوماه از قبل پیش بینی شده بود اما میزان کاهش بارش به مراتب خیلی بیشتر از انتظار بود بنحویکه بیشتر کشاورزان از وضعیت بوجود آمده ابراز نگرانی شدید می کردند (در ماه آذر حدودا 91 ودی ماه نیز 70 درصد کاهش بارش به نسبت نرمال مشاهده میشود) طبق دیده بانی های انجام شده توسط بخش هواشناسی کشاورزی روانسر مزرعه مورد مطالعه تا قبل از فرا رسیدن سرما مرحله پنجه زنی را به اتمام رسانده است و از آنجایی که در فصل سرما محصول گندم آب زیادی جذب نمیکند ومعمولا گندم در فصل سرما در مرحله رکود به سر میبرد٬ به نظر میرسد که کاهش بارش طی دوماه اخیر خسارتی به گندم وارد ننموده است.از دهه دوم ماه بهمن وضعیت بارشها دوباره بهبود یافت وترس ونگرانی از ادامه دوره خشکی حدودا 70 روزه به پایان رسید به نحویکه کل بارش ماه بهمن به136.6 میلیمتر(60 درصد بیشتر از نرمال) رسید. پیش بینی هواشناسی برای ماه اسفند کمتر از نرمال بود. کل بارش به ثبت رسیده برای این ماه 49.4 میلیمتر است که حدودا 41 درصد نسبت به میزان مورد انتظار کاهش نشان میدهد اما از آنجایکه در این ماه بیشتر بارشها به شکل برف بوده٬ این بارشها باعث تقویت منابع آب زیرزمنی وسطحی شده وتا حدود زیادی کاهش بارش ماههای گذشته را جبران نموده است. در این ماه معمولا گندم بتدریج وارد مرحله ساقه دهی میشود اما با توجه به کاهش شدید دما (3.3 نسبت به نرمال) وبارش برف محصول مورد مطالعه٬ تا پایان این ماه هنوز  مرحله ساقه دهی را آغاز ننموده است. اما با توجه به شرایط فوق میتوان گفت که از نظر پراکنش بارش برای زراعت تا پایان اسفند وضعیت مناسب بوده است اما با توجه به کاهش شدید دما در ماه اسفند شروع مرحله ساقه رفتن با تاخیر شروع شده ودر صورتیکه در اردیبهشت وخرداد ماه دما در مراحل زایشی بیشتر از نرمال باشد احتمال باد زدگی گندم دور از انتظار نیست