باد زلان در شهرستان روانسر

 

ایستگاه هواشناسی روانسر باطول جغرافیایی 39’46 وعرض 43’34 در سال 1366 شروع بکار نموده است

 یکی از پارامترهای جوی که هر ساعت اندازه گیری ، ثبت وگزارش میگردد سمت و سرعت باد می باشد بعلت

 اهمیت فوق العاده زیاد این پارامترجوی (دراموراتی مانند کشاورزی ،صنعتی و ...) به بررسی یکی از بادهای

 معروف وتاثیرگذاردر شهرستان روانسر می پردازیم .

 با بررسی های انجام گرفته درآمار موجود درایستگاه روانسر یکی از بادهای غالب دربعضی ازفصول سال باد

 شمال شرقی است که در اصطلاح عامیانه به آن باد« زلان» می گویند جهت وزش این باد شمال شرقی است  و

 معمولا سرعت وزش آن نیز بالا وبیشتر از سرعت باد در جهت های دیگر میباشد تاثیر مهم این باد تغییردر دما

 ورطوبت نسبی میباشد . یعنی به محض وزش باد زلان دما افزایش یافته ورطوبت نسبی بطور قابل ملاحظه ای

 کاهش میابد به نحوی که روزهایی که این باد درروانسر وجود دارد دمای ایستگاه روانسر از ایستگاههای مجاور

 بیشتر میباشد.

 در این ایستگاه این افزایش دما فقط مخصوص باد زلان(شمال شرقی)نیست بلکه با انحراف جریان باد از شمال

 غربی به سمت شمال نیزاین افزایش دما فورا اتفاق می افتد.درطول جریان وزش این باد تغییرات دما ورطوبت

 خیلی ناچیز بوده ودر اکثر موارد ثابت می باشد نکته قابل ملاحظه دیگر اینکه با بررسی گلبادهای این ایستگاه

 به وضوح دیده میشودکه بیشترین سرعت ثبت شده متعلق به این باد است به نحوی که بیشترین سرعت ثبت شده      

 درجهت 30 درجه وبا سرعت 25 متر بر ثانیه میباشد. بررسی گلبادهای بلند مدت این ایستگاه نشان میدهد که

 باد غالب بلند مدت در فصل دی ماه ،باد زلان میباشد . در فصل آبان ماه دومین باد غالب را باد زلان به خود

 اختصاص داده است کمترین وزش باد زلان در آمار بلند مدت در ماه فروردین مشاهده میشود.

 ازنظر طول مدت وزش ، با بررسی های انجام گرفته، این باد حداقل 1روز وحداکثر تا 1هفته نیز جریان دارد

 با توجه به نمودار بلند مدت گلباد دراین ایستگاه در حالت کلی اولین باد غلب ایستگاه شمال غربی به میزان 13

 درصد ،دومین باد غالب غربی وحدودا 9درصد وسومین باد غالب باد زلان که تقریبا 7درصدکل بادها میباشد

 همانطورکه اشاره شد این باد،باد خشکی است ورطوبت رابطور قابل ملاحظه ای کاهش می دهد درنتیجه این

 باد اثرات نامطلوبی روی کشاورزی منطقه میگذارد ویکی از عوامل محدود کننده وخسارت زا در این بخش

 است مثلا در زراعتهای دیم مثل نخود هنگام باز شدن گلها ،وزش این باد باعث خشک وچروکیده شدن گلها

 زرد شدن برگها ،تبخیر شدید ازسطح گیاه وخاک شده که درنهایت باعث عدم تلقیح گلها،کاهش شدید فتوسنتز

 ودر نهایت افت شدید محصول میشود. در زراعتهای آبی بعلت تبخیر وتعرق زیاد نیاز آبی گیاه رابالا میبرد

 ودر غلات مثل گندم وزش این باد بعد ازآبیاری یا باران شدید باعث خوابیدگی گندم (ورس) میشود.

 اگر وزش این باد در زمان خمیری بودان غلات باشد باعث میشود که دانه بستن گندم کامل نشده واصطلاحا

 گندم دچار عارضه «سبز خشک شدن » میشود که افت شدید محصول رابه همراه دارد.

 ازدیگر خسارتهای این باد (زلان) کاهش فتوسنتز گیاه میباشد به این صورت که بعلت گرم وشدید بودن این

 باد روزنه های سطح برگ دراثر وزش این باد بسته شده که این امر باعث کاهش شدید فتوسنتز گیاه میشود

 چون سرعت وزش این باد دراکثر موارد بالاست درعملیاتهای کشاورزی مانند سمپاشی ،کودپاشی و... نیز

 اختلال ایجاد میکند. دربیشتر موارد احداث باد شکن درجهت وزش این باد میتواند از اثرات منفی آن بکاهد

 درمورد غلات میتوان از گونه های مقاوم به ورس (خوابیدن گندم) استفاده کرد .

 در مورد احداث ساختمان ویا کارخانجات جهت جلوگیری از اتلاف انرژی ویاخسارتهای احتمالی باید جهت

 وزش این باد نیز درنظر گرفته شود.

 از اثرات ملموس دیگری که باد زلان درزندگی روزمره مردم دارد تغییر د مای ظاهری یا همان احسا س

 سرمایی است که به انسان دست میدهد در واقع بادهای شدید تفاوت بین دمای ظاهری (دمایی که مااحساس

 میکنیم )ودمای واقعی (دمایی که دماسنج نشان میدهد) را افزایش میدهد مثال زیر این موضوع را بهترنشان

 میدهد.

 اگر دمایی که دماسنج نشان میدهد (2+)باشد وسرعت باد نیز 10متربر ثانیه باشد دمای ظاهری(12-)خواهد

 بود یعنی سرمایی که مااحساس میکنیم 12-  میباشد.جدول Windchill  ارتباط بین دمای ظاهری ودمای

 واقعی رادر سرعتهای مختلف باد بیان میکند.

 در بیشتر موارد در فصل زمستان بعد از بارش برف یا همزمان باآن باد زلان شروع به وزیدن میکند که

 باعث کولاک برف وتجمع برف در جاده های اطراف میشود که مشکلات زیادی رادرامور حمل ونقل به

 وجود میاورد .

 یکی دیگر از بادهای مهم ومفید این منطقه باد «شمال»است که جهت وزش آن غربی ودربیشتر فصول

 سال وزش دارد این باد برخلاف باد زلان برای کشاورزی بسیار مفید بوده وباعث افزایش محصول شده

 ونقش مهمی در تعدیل آب و هوا دارد.این باد برعکس باد زلان باد خنکی است ووزش این باد دربعضی

 از محصولات مثل ذرت افزایش شدید محصول را بهمراه دارد.

 در خاتمه با توجه به اثرات بسیار مهم باد زلان درزمینه های مختلف ،پیش بینی زمان شروع وخاتمه آن                                            

 کمک شایانی به مردم این منطقه خواهد کرد تاازخسارتهای احتمالی آن جلوگیری بعمل آید .امید است که با سعی وتلاش همکاران پیش بینی این امر تحقق پیدا کند.