مقدمه

هدف از تعیین تاریخ کاشت یافتن زمان کاشت رقم یا گروهی از ارقام مشابه یک گیاه است بطوریکه مجموعه عوامل محیطی حادث در آن زمان برای سبز شدن، استقرار و بقاء گیاهچه مناسب باشد و ضمن اینکه گیاه حتی الامکان در هر مرحله از رشد با شرایط مطلوب خود روبرو می گردد با شرایط نامساعد محیطی نیز برخورد نکند بهترین تاریخ کاشت منجر به حصول عملکرد بالاتری در مقایسه با سایر تاریخ های کاشت می گردد عوامل موثر بر تاریخ کاشت را می توان شامل عوامل اقلیمی و عوامل غیر اقلیمی مانند آفات، امراض و علفهای هرز، پرندگان، اقتصاد تولید و غیره دانست. عوامل اقلیمی نقش بسزائی در رشد و نمو گیاهان دارند. اگرچه نوسانات سالیانه عوامل اقلیمی مانند دما، بارندگی و شدت و یا زمان وزش باد بسیار زیاد است و تغییرات کوتاه مدت آنها را در یک ناحیه بطور دقیق نمی توان از پیش تعیین نمود اما میانگین های دراز مدت آنها روند خاصی را طی هفته، ماه یا سال تعقیب می کنند                                                              . 
بنابراین پیش بینی روند تغییرات عوامل آب وهوایی و محاسبه احتمال وقوع وضعیت های خاصی از شرایط اقلیمی طی زمان از طریق معدل گیری تعداد زیادی از سالهای گذشته ( حداقل 20 سال) امکان پذیر است. هر گیاه یا رقم خاصی از یک گیاه نیز نحوه رشد خاصی داشته و عکس العمل معینی نسبت به عوامل محیطی نشان می دهد که کم و بیش شناخته شده است و یا قابل قیاس با گیاه با رقم دیگری می باشد. با شناخت صحیح عوامل محیطی نیازهای اکولوژیک رقم مورد کاشت و اثر متقابل رقم با محیط می توان تاریخ کاشت تقریبی رقم مورد نظر را تعیین کرد و یا تاریخ کاشت را به منظور فرار از عوامل نامساعد محیطی و یا بهره گیری بهتر از عامل مساعد محیطی تغییر داد                                             .                     
شهرستان روانسر از دير باز مهد كشاورزي بوده ويكي از قطب هاي مهم زراعت وباغباني در استان كرمانشاه محسوب ميگردد.  میزان کل اراضی این شهرستان 62577 هکتار،که از این میزان 16795 هکتار اراضی آبی و45782 هکتار آن اراضی دیم است .اين شهرستان به دليل داشتن  زمين هاي كشاورزي مستعد و آب كافي در زمينه توليد محصولات زراعي مانند گندم ،جو،نخود،وبالاخص ذرت دانه اي در سطح استان مطرح مي باشد؛ بطوريكه در سال هاي اخير به مدت شش سال توليد كنندگان نمونه ذرت دانه اي كشور از اين شهرستان بوده اند با توجه به شرايط آب وهوايي منطقه محصولات زراعي مختلفي در منطقه قابل كشت ميباشد كه از آن جمله ميتوان به غلات (گند م ،جو، ذرت دانه اي ) حبوبات (عدس، نخود بهاره وپاييزه)سبزي وصيفي جات(گوجه فرنگي خيار،هندوانه و...)گياهان علوفه اي (شبدر ويونجه)وگياهان روغني مثل كلزا، اشاره نمود.علاوه بر محصولات زراعي در اين شهرستان محصولات باغي نيز از جايگاه ويژه اي برخورداراست به نحويكه انواع ميوه هاي سردسيري وخشك(دانه داران،هسته داران تا ميوه هاي نيمه گرمسيري                                                           (انار و انجير)وحتي معتدل گرم مثل   پسته راشامل مي شود .اخيرا در عرصه منابع طبيعي اين شهرستان حدودا 100 هكتار باغ بادام ديم به روش كاملا مكا نيزه نيزاحداث گرديده است كه اين ميزان با توجه به استعداد منطقه قابل توسعه است ميزان عملكرد محصولات زراعي وباغي در بعضي از محصولات در اين شهرستان قابل ملاحظه است. با توجه به توليد بالاي ذرت دانه اي در اين شهرستان وازدياد سطح زير كشت اين محصول, اداره هواشناسي شهرستان روانسر در سال زراعي جاري براي دومين سال متوالي, ديده باني هاي فنولوژي برروي ذرت رقم 704 را شروع نموده ودر اين راستا اقدام به اندازه گیری پارامترهای اقلیمی موثر در ارتباط با مراحل فنولوژی ذرت نموده است وهمانطور كه ذكر گرديد تعيين تاريخ كشت مناسب با توجه به مراحل فنولو‍ژي ودرجه آسيب پذيري, يكي از عوامل موثر در ميزان توليد محصول است كه در ادامه ابتدا عوامل محيطي مورد نياز ذرت جهت تعيين تاريخ كشت بررسي و سپس با استفاده ازآمار واطلاعات اداره هواشناسي(22 ساله) وديده بانيهاي صورت گرفته در مراحل مختلف رشد ذرت در دو سال اخير, تاريخ كشت مناسب اين محصول در شهرستان روانسر تعيين ميگردد.

v    پارامترهاي بيوكليمايي كه براي ( كاشت تا سر برآوردن از خاك ) در منابع ذكر شده بطور خلاصه بشرح زير مي باشد:

    در درجه حرارت صفر درجه سانتيگراد گياه ذرت از بين خواهد رفت.

    كمترين درجه حرارت براي آغاز جوانه زني گياه 10 درجه سانتيگراد مي باشد.

    بهترين درجه حرارت براي جوانه زني تا سر برآوردن از خاك 30 درجه سانتيگراد ميباشد.

    مجموع واحدهاي حرارتي بيش از 10 درجه سانتيگراد 100 درجه - روز عنوان شده است.

   در قشر صفر تا 2 سانتيمتري خاك ميزان رطوبت 40 تا 80 درصد ظرفيت مزرعه يا 20 تا 45 ميليمتر آب قابل دسترس ذكر شده است.

ü      بهترین زمان برای کاشت ذرت ، زمانی است که دمای خاک در عمق 7 تا 8 سانتیمتری به مدت 3 تا 4 روز متوالی در فصل بهار ، تقریبا 13 درجه سانتیگراد باشد. اگر کشاورز قادر نیست که دمای خاک را اندازه‌گیری نماید، می‌تواند از میانگین دمای هوا در ساعت 7 صبح و 12 ظهر استفاده کند.

v   واحدهاي حرارتي لازم (ΣΤ>=10 ) براي مرحله سبز شدن- تشكيل گل آذين نر براي واريته هاي زودرس و ديررس ذرت بقرار زير است:

v   پارامترهاي بيوكليمايي كه براي مرحله كاشت تا ظهور گل آذين نر ذرت در منابع ذكر شده بطور خلاصه بشرح زير مي باشد:

    گياه ذرت در حرارت –2.0 درجه سانتيگراد از بين خواهد رفت.

    بهترين حرارت براي رشد ذرت26   تا 31 درجه سانتيگراد مي باشد.

    درجه حرارت 21  تا   26 درجه سانتيگراد مساعدترين درجه حرارت متوسط براي اين دوره ذكر شده است.

    گياه در درجه حرارت 45 درجه سانتيگراد يا بيشتر كاملاً از بين خواهد رفت.

ميزان رطوبت خاك 40 تا 85  درصد آب قابل دسترس و بهترين رطوبت نسبي هوا  50 تا 80% ذكر شده است

مرحله ظهور گل آذين نر تا تشكيل تار ابريشمي

بطور خلاصه شرايط محيطي مناسب براي اين دوره از رشد ذرت به شرح زير مي باشد:

ü      رطوبت مناسب خاك(50 تا 90 درصد ظرفيت نگهداري)، رطوبت نسبي هوا بين 60 تا 80 درصد، جريان هوا ملايم، درجه حرارت بين 24 تا 28 درجه سانتيگراد و بالاخره ميزان ابري بودن هوا 30 تا 40 درصد

اين مرحله كه با تشكيل گل آذين يا خوشه نر شروع مي شود از حساسترين مراحل رشد ذرت بوده و گياه در   اين مرحله شديداً نسبت به شرايط جوي حساس است دماي بالاي 35 درجه و بخصوص 37 درجه باعث اختلال در عمل گرده افشاني شده و ميزان عملكرد را بطور قابل ملاحظه اي كاهش ميدهد.

مرحله پيدايش تارهاي ابريشمي – رسيدن دانه:

  بطور خلاصه از هنگام مومي شدن دانه تا رسيدن كامل آن، ذرت نياز به اقليم خشك، آسمان صاف و دماي 21 تا 25 درجه سانتيگراد دارد تا از دست دادن رطوبت بخوبي انجام گيرد.        

نتيجه گيري

تاريخ كاشت بايستي به گونه اي انجام گيرد تا شرايط لازم براي جوانه زني گياه فراهم شود   و مراحل حساس گياه همانند گلدهي با گرماي شديد برخورد نكند و مراحل پاياني گياه نيز با بارندگي هاي زود هنگام پاييزه برخورد ننمايد واز طرفي نيازهاي حرارتي گياه نيز در مراحل مختلف رشد, تامين گردد.

طبق آمار موجود در ايستگاه هواشناسي روانسر در تاريخ 10 فروردين  ميانگين دماي شبانه روزي به 10 درجه سانيگراد مي رسد(صفر گياه ذرت). در اين زمان ميانگين دماي اعماق 5و10 سانتيمتري طي شبانه روز بالاي 13 درجه سانتيگراد است پس در اين تاريخ نياز جوانه زني گياه تامين ميشود واز طرفي باتوجه به ديده بانيهاي صورت گرفته در ايستگاه روانسر از مرحله كاشت ذرت تا ظهور گل آذين نر حدودا دو ماه طول ميكشد پس  اگر در تاريخ فوق كشت صورت گيرد مرحله ظهور گل آذين نر حدودا اواسط خرداد ماه بوده كه در اين صورت مرحله گرده افشاني با دماهاي  بالامواجه نميشود ورسيدن ذرت نيز با بارش هاي زود هنگام برخورد نمي كند. بررسي بيشتر آمار موجود در ايستگاه هواشناسي روانسر بيانگر اين است كه تاريخ كشت 10 فروردين تا 20 فروردين براي ذرت مناسب بوده وتقريبا تمامي پارامترهاي مورد نياز ذرت را تامين ميكند اما در بعضي از سالها مثل سال 1389 وسال1390 بارش هاي مداوم  فروردين ماه مانع از كشت به موقع ذرت ميشود . بطور كلي تعيين تاريخ كشت نسبي است و در اين خصوص لازم است كشاورزان باهماهنگي جهاد كشاورزي واداره هواشناسي  روانسر در خصوص كشت به موقع ذرت اقدام لازم را بعمل آورند.