هواشناسی روانسر

شلته (shalta)

طبيعت به عنوان بستر حيات بشر وفعاليت هاي اقتصادي مخصوصا"امور کشاورزي ازدير باز مورد بهره برداري انسان قرار داشته است. اين سفره گسترده نعمت هاي الهي گاهي عرصه برخي بلايا واتفاقات طبيعي مي شود که همواره به عنوان تهديدي جدي براي توليد واقتصاد جوامع بشري مطرح بوده است.درکشورهاي توسعه يافته وپيشرفته بااعمال مديريت هاي علمي توانسته اند براين بحران هاي طبيعي غلبه نموده وآنها را از تهديد به فرصت تبديل نموده ودرخدمت خودقراردهند. امادربرخي کشورها نيز بهره برداريها ي بي رويه از آب ،خاک ،مراتع و....باعث شده اثرات مخرب اين بلاياشدت بيشتري گرفته ودربسياري موارد سطح قابل توجهي ازاراضي رااز چرخه توليد خارج مي کنند.سيل ، زلزله ،صاعقه ،تگرگ ،سرما ويخبندان ،گرماوخشکسالي از جمله بلاياي طبيعي هستند که هرکدام به نحوي فعاليت هاي کشاورزي را تحت تاثير قرار مي دهند.. ، همه ساله بخش هاي قابل توجهي از محصولات کشاورزي استان براثر عوامل خسارت زاي طبيعي مثل سرمازدگي ويخبندان وآفات وبيماريها ونيز خشکسالي دچار آسيب شوند. کشاورزان با رعايت برخي نکات وپيش بيني تمهيدات لازم مي توانند خسارات محصولات خودرا به حداقل برسانند. بلاياي طبيعي ازجمله يخبندان وسرما وعوامل خسارت زا درطبيعت اجتناب ناپذير است اما مي توان باراهکارهايي ساده ضرر وزيان ناشي از بلايا رابه حداقل کاهش داد . توجه به گسترش بيمه درمزارع کشاورزي نيز مي تواندياري گر کشاورزان دراين رابطه باشد. درهمين راستا وبه بهانه شروع فصل بارش وسرما به تشريح سرمازدگي وخسارزات ناشي از آن  در شهرستان روانسر خواهيم پرداخت اما قبل از وارد شدن به بحث اصلي مجبور به تعريف چند اصطلاح ميباشيم:

تنش سرما    

سرمازدگی به شرایطی اطلاق می گردد که گیاه در نتیجه بروز درجه حرارتهای بین صفر تا 10 درجه سانتی گراد ( بسته به گونه و رقم ) خسارت می بیند تنش سرما بر حالت عادی گیاه اثری ندارد. آثار اولیه این تنش عبارتند از : کاهش عمومی رشد، تغییر رنگ، کلروز، تخریب بافت های سلولی ، عدم جوانه زنی ، عدم انتقال مواد فتوسنتزی، عدم جذب عناصر غذایی و.... ، برخی از آثار این تنش برگشت پذیر و برخی از آثار دیگر این تنش مانند فتوسنتز در اثر تخریب کلروپلاست ها و پیری زود رس گیاه غیر قابل برگشت می باشند.

تنش یخبندان

  خسارت مربوط به تنش یخ زدگی در نتیجه بروز درجه حرارتهای زیر صفر درجه سانتی گراد می باشد.
شرایط یخبندان و سرما به دو شکل ایجاد می شود که عبارتند از: 1- یخبندان جبهه ای یا جابجایی 2- یخبندان تشعشعی

صفرگياه: دمايي كه در آن هر گونه فعاليت گياه متوقف ميشود .

     تعريف شلته ( shalta )

   اولين سرما زدگي پاييزه كه باعث ايجاد خسارت به محصولات كشاورزي ميشود در اصطلاح عاميانه شلته نام دارد. شلته در بين كشاورزان واژهاي مرسوم وشناخته شده است واين سرما زدگي همه ساله خساراتي بعضا قابل توجه به كشاورزان وارد ميكند.بيشتر خطر سرما زماني است كه گياه در حال فعاليت رشد و نمو باشد.
- اگر در اين هنگام دما كمتر از آستانه تحمل گياه گردد(كمتر از صفر گياه باشد) ، موجب خسارت خواهد شد و معمولا در اواخر رشد يعني در اوايل پاييز ( در اوايل رشد گياه ) و در اواخر زمستان اوايل بهار ( اوايل رشد گياه ) رخ مي دهد.

اما معمولا سؤالاتي كه در اين خصوص به ذهن متبادر ميگردد اين است كه:

 اصولا سرمازدگي پاييزه چه موقع رخ ميدهد؟ دماي استاندارد براي اعلام سرمازدگي ياپيش بيني آن چه دمايي است؟ آيا وسيله خاصي براي اندازه گيري آن وجود دارد؟ واينكه در صورت پيش بيني  سرمازدگي (شلته ) چه بايد كرد؟

در ايستگاههاي هواشناسي براي اندازه گيري دما سه ديده باني مختلف انجام ميگرد:

1) اندازه گيري دماي هوا در ارتفاع تقريبا 2متري (دماسنج داخل جعبه اسكرين) دماي معمولي هوا كه توسط هواشناسي بطور معمول ثبت واعلام ميشود مربوط به ارتفاع 2متري است                                  

2) دماي اعماق خاك: كه به ترتيب  دماي اعماق (5-10-20-30-50 و 100سانتيمتري) خاك توسط  اين   دماسنجها اندازه گيري ميشود                                                                                                         

3) دماسنج حداقل وحداكثر سطح خاك(5سانتمتري سطح خاك) اين دماسنج ها در 5 سانتيمتري سطح خاك قرار دارد وكاربرد هاي فراواني دارد هرچند امروزه معمولا به دست فراموشي سپرده شده است        اما  بررسی اختلاف میان دمای داخل جعبه اسکرین و دمای سطح خاک به شناسایی تاثیرات عوامل محیطی بر تغییرات دما کمک بسیار زیادی  می کند برای تشخیص وقوع وارونگی دما امکان یخ زدگی گیاهان و لایه های سطحی خاک می توان از این مقایسه استفاده کرد و در حالت کلی برای (امکان تشکیل شبنم یا میزان تبخیر در محیط تعرق محیط) استفاده از دماسنج سطحی خاک می تواند مفید واقع شود.                     دماسنجهاي اعماق خاك چون دماي اعماق خاك را اندازه گيري ميكند براي تشخيص سرمازدگي پاييزه هيچ كمكي به ما نمي كند دماسنج معمولي يا همان دماسنجهاي داخل جعبه اسكرين نيز چون در ارتفاع 2متري قرار دارند وبسياري از گياهان از جمله سبزي وصيفي جات محدوده رشد آنها زير ارتفاع 2متري است اين دماسنجها نيز كمك زيادي به ما نميكنند اما دماسنجهاي 5 سانتيمتري سطح خاك برا ي تشخيص سرمازدگي فوق العاده مهم بوده ومعمولامبناي تشخيص سرمازدگي دماسنج سطح خاك ميباشد                

 در جواب اين سؤال كه دماي استاندارد براي اعلام سرمازدگي چه دمايي است بايد گفت كه آستانه تحمل گياهان در مراحل مختلف فنولوژي متفاوت است ودماي پايه يا همان دماي صفر گياه در مراحل مختلف متفاوت است .اما در واقع جهت اندازه گيري دما در ايستگاهاي هواشناسي علاوه بر ديده بانيهاي ذكر شده نياز به اندازه گيري دما در ارتفاعات ديگر مثلا 20سانتيمتري،50سانتيمتري وحتي 1متري  ميباشيم كه متاسفانه در حال حاضر اندازه گيري نميشود                                                                                                                                           

اما بطور كلي مقاومت گياهان به دماهاي پايين در حالت ركود ويا خواب خيلي بيشتر از زمان رشد ونمو آنان است وبيشتر خطر سرما در زماني است كه گياه در حال فعاليت رشد و نمو باشد.  

بامقايسه دماهاي بحراني براي رشدگياه به راحتي در ميابيم كه بيشتر گياهان درحال رشد وميوه هاي آنها در دماهاي صفر وزير صفرآسيب مي بينند فلذا جهت شناسايي زمان وقوع سرمازدگي در شهرستان روانسر با كمك دماسنج سطح خاك وآمار موجود دراين ايستگاه زمان  وقوع اولين سرمازدگي (دماي زير صفر دماسنج حداقل سطح خاك) را با كمك جدول زير بررسي ميكنيم

براساس جدول فوق اولين تاريخ وقوع سرمازدگي(شلته) در تاريخ 8مهروآخرين تاريخ به ثبت رسيده 18 آبان ميباشد كه عدد ميانه آن 9آبان  مي باشد. از آنجايكه سرمازدگي پاييزه همه ساله خسارات قابل توجهي به بخش كشاورزي وارد ميكند لازم است كشاورزان در اين خصوص مسائل فني رادقيقا رعايت كنند بيشتر سرما زدگي پاييزه متوجه محصولات تابستانه مثل ذرت كه برداشت آن باتاخير مواجه شده،سبزي وصيفي جات علي الخصوص گوجه فرنگي وگياهاني كه كشت آنها در اوايل پاييز مي باشد(مثل گندم)كه همگي

آنها در شهرستان روانسر بطور قابل توجهي مورد كشت وكار قرار ميگيرند  با دانستن احتمال دقيق اولين يخبندان پاييزه و آخرين يخبندان بهار مي توان تاريخ كشت و برداشت  محصول را تعيين كرد و از      طول فصل رشد و نمو آن  آگاه  شد و از طرفي مي توان به اين نكته مهم پي برد كه:

تا چه زمانی در هر منطقه کشاورزان باید منتظر بروز سرما باشند.                   

روشهای مقابله با خسارتهای ناشی از سرما

1)در مورد محصولاتي مثل ذرت بايد تاريخ كشت به گونه اي تنظيم شود كه فصل برداشت با سرماي پاييزه  هم زمان نشود (به نظر ميرسد كه 10تا 20 فروردين براي كشت ذرت در روانسر مناسب ميباشد)

2)انتخاب محل مناسب كشت: نقاط گود در توپوگرافي يک محل دماي سردتري دارند          .                 

3)نوع خاك: اصولا خاک هایی که بتوانند در طول روز حرارت بیشتری را در خود ذخیره کنند و در شب آن را به مرور پس دهند خاک بسیار مناسبی هستند

 4)انتخاب رقم:  رقم هاي دير گل ومقاوم بايد انتخاب شود                                                                 

   5) تغذيه مناسب:در اوخر دوره رشد از مصرف كودهاي ازته وآبياري زياد بايد اجتناب شود چون رشد   رويشي را زياد ميكند ودر برابر سرماي زودرس پاييزه آسيب پذير ميشود

مديريت كف مزرعه، باد شكن،پوشش پلي اتيلني،ايجاد دود و... از ديگر روشهاي حفاظتي وپيشگيري از بروز سرما ميباشد لازم است كشاورزان عزيز همواره جهت جلوگيري از خسارت سرما زدگي كه هميشه كشاورزان را بطور جدي تهديد ميكند به توصيه ها وهشدارهاي هواشناسي توجه لازم راداشته باشند